* ( فَآمَنَتْ ) * پس ايمان آوردند بعبوديت خدا و برسالت عيسى عليه السّلام و وحدانيت خدا بسبب دعوت حواريان * ( طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ ) * گروهى از بنى اسرائيل * ( وَكَفَرَتْ طائِفَةٌ ) * و كافر شدند گروهى ديگر و او را پسر خدا گفتند و از ابن عباس منقولست كه چون عيسى عليه السّلام به آسمان رفت بنى اسرائيل بر سه فرقه شدند فرقهء گفتند كه او خدا بود و به آسمان مرتفع شد و جماعتى گفتند كه او پسر خدا بود و خدا او را نزد خود برد و طايفه ديگر كه از اهل اسلام بودند گفتند بندهء خدا و پيغمبر او بود پس قتال و جدال در ميان ايشان واقع شد و آن دو فرقه غالب شدند بر مؤمنان و جدال و عناد آن چنان مستمر بود ميان ايشان تا زمانى كه حضرت خاتم الانبيا ( ص ) مبعوث شد و موافقت مؤمنان بنى اسرائيل نموده فرمود كه عيسى عبد اللَّه و رسوله ايشان به آن حضرت ايمان آورده و بسبب آن قوت تمام يافتند و بر آن دو فرقه ديگر غالب شدند كما قال * ( فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * پس قوت داديم و غالب گردانيديم آنان را كه گرويده بودند بعيسى و برسالت و عبوديت او تصديق نموده * ( عَلى عَدُوِّهِمْ ) * بر دشمنان ايشان كه قايل بودند بمسيح بن اللَّه و بالوهيت او * ( فَأَصْبَحُوا ) * پس گشتند آن مؤمنان * ( ظاهِرِينَ ) * غلبه كنندگان بر آن كافران در مجاهده و محاربه يا در حجت و بعضى گفته‌اند كه معنى آنست كه حجت كسانى كه بعيسى عليه السّلام گرويده بودند ظاهر گشت بتصديق محمد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم به آنكه عيسى كلمة اللَّه و روح اللَّه است و از مجاهد منقولست كه تاييد و غلبيت ايشان بر دشمنان بعد از رفع عيسى بود و اللَّه اعلم بحقايق الامور سورة الجمعة مدنيست و نزد ضحاك و ابن عباس مكى و يازده آيتست باجماع امت ابى بن كعب از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه هر كه سوره جمعه بخواند بعدد هر كه در امصار اهل اسلام به نماز جمعه حاضر شود و هر كه نشود ده حسنه بنويسند و منصور بن حازم از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كند كه آن حضرت فرمود كه لازم است بر هر كه شيعهء ما است كه در شب جمعه اينسوره و سوره سبح اسم ربك بخواند و در نماز پيشين روز جمعه اين سوره و سورة منافقين تلاوت كند و چون به اين طريق عمل نمايد هم چنان باشد كه به عمل حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم عمل كرده باشد جز او ثواب او بر خداى بهشت باشد و ببايد دانست كه چون خداى تعالى ختم سوره صف نموده بترغيب بندگان در عبادت خود و دعوت ايشان بر ايمان و ذكر تأييد مؤمنان بر نصرت و غلبه بر دشمنان افتتاح اين سوره فرمود به بيان قدرت خود بر اين امر مذكور و بر جميع امور و گفت